
Omgaan met autisme in het klantgesprek
Autismespectrumstoornis (ASS) beïnvloedt communicatie, sociale interactie en prikkelverwerking. Deze microlearning helpt financieel professionals om mensen met ASS beter te begrijpen in de financieel adviespraktijk.
Autismespectrumstoornis (ASS)
Autismespectrumstoornis (ASS) is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis. Het is nadrukkelijk geen persoonlijkheids- of cognitieve stoornis.
Er zijn veel mensen met een matige vorm van ASS die redelijk normaal kunnen functioneren. Je hebt vast al meerdere mensen met ASS ontmoet en gesproken, zonder dat je hiervan bewust was of zonder dat de betrokken persoon het zelf wist.
Problemen sociale interactie, communicatie en repetitief gedrag
Het autismespectrumstoornis (ASS) bestaat uit een breed scala aan symptomen en gedragingen die per individu sterk kunnen variëren. De belangrijkste elementen binnen het spectrum van ASS zijn:
- communicatieproblemen: mensen met ASS hebben vaak moeite met sociale communicatie. Bijvoorbeeld het begrijpen van non-verbale signalen zoals gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal, en nuances in gesprekken zoals sarcasme of dubbele betekenissen.
- sociale interactieproblemen: er kunnen moeilijkheden zijn bij het aangaan of onderhouden van relaties. Dit kan zich uiten in beperkt oogcontact, moeite met het aangaan van vriendschappen of het begrijpen van sociale regels en verwachtingen.
- repetitief gedrag: personen met ASS vertonen vaak herhalend of stereotiep gedrag. Bijvoorbeeld het steeds herhalen van dezelfde bewegingen, obsessieve routines of het rigide vasthouden aan vaste patronen.
- beperkte interesses: vaak zijn er intensieve maar beperkte interesses in specifieke onderwerpen of activiteiten. Dit kan zich manifesteren als een sterke focus op een bepaald onderwerp of hobby, soms tot het uitsluiten van andere activiteiten.
- sensorische over- of ondergevoeligheid: mensen met ASS kunnen anders reageren op zintuiglijke prikkels. Dit kan betekenen dat ze extreem gevoelig zijn voor geluiden, geuren, aanrakingen of licht. Of zij zijn juist ongevoelig voor bepaalde prikkels.
Deze elementen kunnen in verschillende combinaties en gradaties voorkomen waardoor ASS een spectrum wordt genoemd, met variërende niveaus van functioneren en benodigde ondersteuning per individu. Mensen met ASS hebben vaak specifieke interesses en kunnen overgevoelig zijn voor prikkels uit de omgeving. Omdat je als financieel professional ook met deze groep mensen te maken krijgt, besteden we in deze microlearning aandacht hieraan.
Niet altijd gediagnosticeerd
In de jaren voor 1980 was er weinig bekend over autisme. Veel mensen met ASS werden niet gediagnosticeerd en kregen bijvoorbeeld het label verlegen, teruggetrokken, heel erg druk, een vervelend persoon of iets anders.
In de jaren daarna kwam er meer bewustwording en onderzoek naar autisme. Pas vanaf de eeuwwisseling zijn de diagnostische instrumenten verbeterd en kwam er meer aandacht voor vroege detectie. Toch zijn er nog steeds mensen die pas op latere leeftijd de diagnose ASS krijgen en dan pas kunnen begrijpen wat er al die tijd met hen aan de hand was.
Meest voorkomende vormen
ASS is een verzamelnaam voor verschillende vormen van autisme. De bekendste vormen zijn:
- Autistische stoornis of klassiek autisme: deze vorm wordt gekenmerkt door ernstige beperkingen in de sociale interactie, communicatie en gedragspatronen.
- Syndroom van Asperger: deze vorm brengt beperkingen in de sociale interactie en communicatie met zich mee maar met behoud van normale taalontwikkeling en gemiddelde tot bovengemiddelde intelligentie.
- PDD-NOS: deze term wordt gebruikt als iemand symptomen van autisme vertoont maar niet voldoet aan de specifieke criteria voor andere vormen.
Specifieke behoeften
Als financieel professional is het belangrijk om rekening te houden met de specifieke behoeften van mensen met ASS. Natuurlijk is niet iedereen met autisme precies hetzelfde. Toch zijn er een aantal zaken om bij deze groep mensen extra rekening mee te houden zoals:
- sociaal wantrouwen: mensen met ASS kunnen moeite hebben met het vertrouwen van andere mensen. Zij kunnen achterdochtig zijn tegenover intenties van anderen. Vat dit niet persoonlijk op. Zorg dat iemand met ASS wordt gekoppeld aan een vaste financieel professional als er eenmaal een vertrouwensband is opgebouwd. Dit geeft degene met ASS meer vertrouwen en vergemakkelijkt de communicatie in de toekomst. Stel eventueel voor dat bij het gesprek een goede bekende van degene met ASS aanschuift die meekijkt tijdens het financieel coachtraject.
- empathie, begrip, geduld en respect: neem de tijd voor het gesprek en luister actief naar de behoeften en zorgen van mensen met ASS. Toon begrip voor hun situatie en gedrag. Begrijp dat iemand met ASS mogelijk meer tijd nodig heeft om de informatie te verwerken.
- structuur en duidelijkheid: mensen met ASS verwerken informatie anders. Zij hebben behoefte aan structuur en duidelijkheid. Geef informatie in behapbare stukken en bij voorkeur (ook) schriftelijk. Zet alleen de belangrijke punten overzichtelijk op papier. Communiceer zoveel mogelijk via de mail en niet via de telefoon.
- letterlijk nemen van de taal: personen met ASS vatten de taal vaak letterlijk op. Praat daarom niet in beeldspraken. Zeg wat je feitelijk wilt zeggen en let daarbij op wederzijdse non-verbale communicatie. Wees voorzichtig met humor en het maken van grapjes. Voorkom onbegrip en wantrouwen doordat mensen met ASS de boodschap anders opvatten dan het bedoeld was.
- vasthouden aan routines: veranderingen kunnen als bedreigend worden ervaren. Als routines worden verstoord dan kan dit leiden tot onzekerheid en wantrouwen. Zeg daarom wat je doet en doe wat je zegt. Leg goed uit wat er gebeurt en waarom dit nodig, zinvol of voordelig is. Geef iemand met ASS voldoende tijd om aan veranderingen te wennen en een nieuwe routine op te bouwen.
- overgevoeligheid voor prikkels: zorg voor een rustige omgeving om het gesprek te voeren. Bij mensen met ASS kunnen alle prikkels even hard binnenkomen waardoor zij niet meer goed kunnen nadenken. Het brein bij mensen zónder ASS filtert alle prikkels en selecteert wat belangrijk is. Zaken die niet belangrijk zijn verdwijnen direct naar het onderbewustzijn of worden niet opgeslagen. Hierdoor kunnen mensen zonder ASS zich wel focussen ondanks prikkels om zich heen. Omdat mensen zonder ASS geen last hebben van een figuurlijke kermis in hun hoofd, realiseren zij zich vaak niet wat iemand mét ASS op dat moment ervaart.
Let op: als financieel professional stel je geen diagnoses. Je bent geen therapeut! Verwijs de klant hiervoor altijd naar de eigen huisarts. De bedoeling van deze microlearning is uitsluitend dat jij jouw klanten beter leert begrijpen en je financiële dienstverlening op hun specifieke behoeften kunt aanpassen.
Oefening

Beschrijf een denkbeeldig klantgesprek met klant Tim die autisme heeft én problemen met zijn betalingsgedrag.
Neem daarin bovengenoemde specifieke behoeften en kenmerken van iemand met autisme mee.
Uitwerking van het klantgesprek
Als het goed is dan heb je eerst zelf een verhaal geschreven over de denkbeeldige klant Tim. Dit verhaal zou er als volgt uit kunnen zien:
Als financieel professional had ik onlangs een klant die autisme had, genaamd Tim. Tim kwam bij mij omdat hij problemen had met zijn betalingsgedrag. Het was duidelijk dat hij zich overweldigd voelde door de hoeveelheid rekeningen die hij moest beheren. Hij leek wantrouwend tegenover mij toen we ons eerste gesprek begonnen.
Het duurde even voordat Tim zich op zijn gemak voelde maar ik had me goed voorbereid. Ik wist dat mensen met ASS vaak moeite hebben om anderen te vertrouwen. Dus benaderde ik hem met geduld en respect. In het begin stelde Tim veel vragen over mijn intenties en over waarom ik hem wilde helpen. Ik begreep dat dit niet persoonlijk was. Tim had gewoon behoefte aan duidelijkheid. Ik stelde voor om een vast aanspreekpunt voor hem te blijven zodat hij niet telkens met nieuwe gezichten hoefde om te gaan. Het duurde even maar na een paar sessies merkte ik dat Tim begon te ontspannen. Zeker nadat hij een vriend had meegenomen naar een van de gesprekken. Die bekende zorgde ervoor dat hij zich veiliger voelde.
Tijdens onze gesprekken nam ik de tijd om te luisteren en duidelijk uitleg te geven. Het was belangrijk om Tim niet te overvallen met te veel informatie tegelijk. Ik zette alles overzichtelijk op papier en stuurde daarna altijd een e-mail met een samenvatting van de hoofdlijnen die we hadden besproken. We gebruikten nooit de telefoon want ik had gemerkt dat Tim zich dan ongemakkelijk voelde. Hij gaf de voorkeur aan communicatie via e-mail omdat hij daar de tijd voor kon nemen om alles te begrijpen.
Een ander punt waar ik rekening mee hield was de manier waarop Tim taal opvatte. Hij begreep mijn uitleg maar als ik bijvoorbeeld een uitdrukking gebruikte zoals ‘de eindjes aan elkaar knopen’ dan raakte hij in de war. Ik leerde snel om duidelijk en letterlijk te spreken. Zonder beeldspraak of humor omdat dit misverstanden kon voorkomen. Als ik iets uitlegde dan zorgde ik ervoor dat ik precies zei wat ik bedoelde. Ik lette op zijn non-verbale signalen om te zien of hij me begreep.
Veranderingen vond Tim lastig. Toen we het hadden over het aanpassen van zijn betalingsschema merkte ik dat hij nerveus werd. Ik begreep dat verandering voor hem een bedreiging kon zijn. Dus ik legde heel zorgvuldig uit waarom het nuttig zou zijn om zijn schema aan te passen. We deden dit stap voor stap waardoor hij de tijd kreeg om aan de nieuwe routine te wennen.
Bij elk gesprek zorgde ik voor een rustige omgeving. Ik wist dat Tim overgevoelig was voor prikkels en dat elke afleiding ervoor kon zorgen dat hij de focus verloor. We hadden onze sessies op een rustige plek zonder te veel achtergrondgeluiden of drukte zodat hij zich beter kon concentreren.
Door deze aanpak ontwikkelde Tim langzaamaan meer vertrouwen in het proces en in mij. Hoewel hij nog steeds tijd nodig had om beslissingen te nemen merkte ik dat hij minder stress ervoer en beter met zijn financiën omging. De combinatie van geduld, structuur en begrip had ons beiden geholpen om vooruitgang te boeken.
