Handelingsbevoegdheid en bekwaamheid; kan en mag iemand zelf de financiële zaken regelen?

Financiële besluitvorming vraagt maatwerk. Deze praktijkcase gaat in op handelingsbekwaamheid, wilsbekwaamheid en zorgvuldige afwegingen voor financieel professionals.

Elke klant is uniek en maatwerk essentieel. Het doel van een financieel professional moet daarom zijn om een klant zo goed mogelijk te ondersteunen bij diens financiële beslissingen en daarbij rekening te houden met eventuele cognitieve beperkingen van deze klant.

Sommige mensen kunnen door een cognitieve stoornis of -beperking niet langer de verantwoordelijkheid dragen voor hun eigen acties. Zij kunnen handelingsonbevoegd, handelingsonbekwaam en/of niet meer wilsbekwaam zijn.  Er kan sprake zijn van een juridisch beschermingsbewind, mentorschap of curatele. Of van een formele gevolmachtigde in het kader van de uitvoering van een leventestament.

Ook kan het gebeuren dat iemand juridisch vrij is om de eigen zaken te regelen en in de praktijk daar niet meer toe in staat is. In dat geval dien je een zorgvuldige afweging te maken of je jouw dienstverlening aan deze klant op huidige manier kunt voortzetten.

Iemand is handelingsbekwaam totdat het tegendeel is bewezen!

Aandachtspunten

Het zelfstandig kunnen en mogen handelen door de klant en het goed functioneren van het menselijk brein zijn nauw met elkaar verbonden. Vooral omdat dit invloed heeft op iemands vermogen om zelfstandig financiële en andere beslissingen te nemen.

Ik zet hierna een aantal belangrijke punten op een rij waarmee je als financieel professional rekening moet houden:

• handelingsbekwaamheid: dit betekent dat de klant in staat is om rechtshandelingen te verrichten zoals het aangaan van contracten of het beheren van financiën. Iemand is handelingsbekwaam totdat het tegendeel is bewezen.
• wilsonbekwaamheid: dit houdt in dat de klant niet meer in staat is om weloverwogen beslissingen te nemen over belangrijke zaken zoals medische behandelingen of financiële kwesties. Bij hersenaandoeningen kan iemand geleidelijk of ineens wilsonbekwaam worden.
• diagnose en beoordeling: de diagnose dementie betekent niet automatisch dat de klant wilsonbekwaam is. Zeker in de beginfase van dementie kan iemand nog veel zelf regelen. Een daartoe gespecialiseerde keuringsarts kan vaststellen in hoeverre de klant nog handelingsbekwaam en/of wilsbekwaam is.
• levenstestament en volmacht: het is verstandig om vroegtijdig een levenstestament of notariële volmacht op te stellen. Hiermee kan een gevolmachtigde beslissingen nemen wanneer de klant met dementie dat zelf niet meer kan. Het is dan niet nodig om een beschermingsbewind of ondercuratelestelling via de rechtbank te regelen.
• bewindvoering en curatele: in vergevorderde stadia van dementie of andere hersenaandoeningen kan bewindvoering of curatele nodig zijn om de financiële belangen van de klant te beschermen tenzij de klant in een eerder stadium via een notarieel leventestament anders heeft geregeld.

In de praktijk

De klant die haar onafhankelijkheid wil behouden

Situatie: Willemien (82) heeft altijd haar financiële zaken zelf geregeld. Ze merkt dat dit steeds moeilijker wordt maar ze wil haar onafhankelijkheid niet opgeven. Haar dominante zoon probeert steeds meer controle over de financiën van zijn moeder te krijgen. Hij zegt dat zijn moeder dement wordt. De financieel planner voelt zich ongemakkelijk bij deze situatie en wil professioneel handelen om Willemien te ondersteunen.

Adviesgesprek: tijdens het gesprek met Willemien en haar zoon luistert de financieel planner aandachtig naar hun zorgen en wensen. Willemien geeft aan dat ze graag haar zaken zelf wil blijven regelen. Haar zoon benadrukt dat hij zich zorgen maakt over haar vermogen om dit effectief te doen. De planner merkt de spanning en de dominante houding van de zoon op.

Professionele aanpak: de financieel planner begint met het uitleggen van enkele belangrijke punten die van invloed zijn op het zelfstandig kunnen en mogen handelen door Willemien:

• handelingsbekwaamheid: de planner legt uit dat Willemien handelingsbekwaam is zolang er geen bewijs is dat ze dit niet meer kan. Dit betekent dat Willemien nog steeds in staat is om zelfstandig rechtshandelingen te verrichten zoals het aangaan van contracten en het beheren van haar financiën.
• wilsonbekwaamheid: de planner bespreekt dat wilsonbekwaamheid inhoudt dat iemand niet meer in staat is om weloverwogen beslissingen te nemen. Hij benadrukt dat bij hersenaandoeningen zoals dementie iemand geleidelijk of ineens wilsonbekwaam kan worden. Het is niet vastgesteld dat dit bij Willemien het geval is.
• diagnose en beoordeling: de planner stelt voor om een gespecialiseerde keuringsarts in te schakelen om vast te stellen in hoeverre Willemien nog handelingsbekwaam en/of wilsbekwaam is. Dit helpt om objectief te beoordelen wat Willemien nog zelf kan regelen.
• levenstestament en volmacht: de planner adviseert Willemien om vroegtijdig een levenstestament of notariële volmacht op te stellen. Hiermee kan een gevolmachtigde beslissingen nemen wanneer Willemien dat zelf niet meer kan. Dit voorkomt de noodzaak van beschermingsbewind of ondercuratelestelling via de rechtbank.
• bewindvoering en curatele: de planner legt uit dat in vergevorderde stadia van hersenaandoeningen bewindvoering of curatele nodig kan zijn om de financiële belangen van Willemien te beschermen tenzij ze eerder via een notarieel levenstestament anders heeft geregeld.

Conclusie: door deze stappen te volgen kan de financieel planner professioneel omgaan met de situatie. Hij zorgt ervoor dat Willemien's handelingsbekwaamheid en wilsbekwaamheid objectief beoordeeld worden en dat er passende maatregelen genomen worden om haar financiële belangen te beschermen.

De planner helpt Willemien en haar zoon begrijpen dat het zelfstandig kunnen en mogen handelen nauw verbonden is met het goed functioneren van het menselijk brein en dat het belangrijk is om tijdig de juiste juridische stappen te zetten. Deze aanpak zorgt ervoor dat Willemien's wensen gerespecteerd worden terwijl haar financiële veiligheid gewaarborgd blijft. De planner toont hiermee dat hij professioneel en empathisch kan omgaan met complexe familiedynamieken en de uitdagingen van ouderdom.