In de praktijk | Financiële psychologie in financiële dienstverlening

Klant reageert buiten proportie op financiële situatie door emotiedisregulatie

Mensen ervaren soms emoties die objectief gezien niet in relatie staan tot de situatie of door de situatie verder worden aangewakkerd. Dit wordt emotiedisregulatie genoemd.

De oorzaken hiervan liggen vaak in vroege kindertijdtrauma’s, gebrek aan emotionele bevestiging en afwijzing van gedachten en gevoelens. De gevolgen kunnen slaapproblemen, conflicten in relaties en negatieve effecten op de financiële situatie zijn.

Uitingen van emotiedisregulatie

Emotiedisregulatie kan zich op verschillende manieren uiten. Bijvoorbeeld door:

  • impulsief reageren: in een opwelling handelen zonder eerst na te denken over de gevolgen ervan
  • emoties opkroppen en moeilijke emoties vermijden: emoties binnenhouden en niet uiten
  • lang blijven hangen in een emotionele toestand: het is moeilijk om na een emotionele gebeurtenis weer rustig en kalm te worden
  • het ervaren van intense emoties: overweldigd zijn door emoties en moeite hebben om hiermee op een beheerste manier om te gaan
  • het onvermogen om met emoties om te gaan: worstelen met het begrijpen en hanteren van emoties in het algemeen
  • moeite hebben om rationeel naar de situatie te kijken: hoge emotionele reactiviteit kan de prefrontale cortex overprikkelen en daarmee het helder denkvermogen beïnvloeden. De prefontale cortex is het hersengebied dat verantwoordelijk is voor emotionele regulatie

Professionele therapie

Mensen die hun emoties niet voldoende onder controle hebben kunnen baat hebben bij het volgen van professionele gedragstherapie. Bijvoorbeeld de dialectische gedragstherapie die kan helpen om heftige emoties beter in balans te brengen.

Tijdens deze therapie leren mensen vaardigheden om beter met emoties om te gaan, bewust te zijn van gedachten en gevoelens en op een gezondere manier naar situaties te kijken.

Let op: geef als financieel professional niet zomaar gedragstherapie aan mensen met emotionele problemen. Ken de grenzen van jouw eigen kunnen en beroepsprofiel. Verwijs voor therapie altijd door naar de huisarts van de klant wanneer je zelf niet gediplomeerd en gevestigd bent als professioneel gedragstherapeut.

In de praktijk

Klantcase | Jos en de afgewezen hypotheekaanvraag

Het droomhuis gaat niet door

Jos ontvangt het verpletterende nieuws van zijn adviseur dat zijn hypotheekaanvraag is afgewezen. Dit betekent dat de koop van zijn woning niet kan doorgaan. Jos reageert hierop met een intense emotionele uitbarsting. Hij is zichtbaar overstuur. Zijn gezicht is rood van woede en teleurstelling. Hij begint impulsief te schreeuwen en slaat met zijn vuist op de tafel zonder na te denken over de gevolgen van zijn acties.

Boodschapper van het slechte nieuws

De hypotheekadviseur die het slechte nieuws moest overbrengen voelt zich ongemakkelijk en gespannen. Het is een moeilijke taak om zichzelf te beheersen en niet in de verdediging of de tegenaanval te schieten. De adviseur probeert kalm te blijven en professioneel te handelen maar dat is lastig. Ook de adviseur heeft moeite om zijn eigen emoties onder controle te houden.

Emoties niet onder controle

De hypotheekadviseur begrijpt wel dat de reactie van Jos voortkomt uit diepe teleurstelling en frustratie. Toch is het voor de adviseur wel een uitdaging om professioneel te blijven en tegelijkertijd empathie te tonen voor de situatie van Jos die de volgende kenmerken van emotiedisregulatie laat zien:

  • Impulsief reageren: Jos handelt in een opwelling door te schreeuwen en met zijn vuist op de tafel te slaan zonder eerst na te denken over de gevolgen.
  • Emoties opkroppen en vermijden: het lijkt erop dat Jos zijn emoties lange tijd heeft opgekropt en nu niet langer in staat is om ze binnen te houden.
  • Lang blijven hangen in een emotionele toestand: Jos blijft hangen in zijn woede en teleurstelling. Het is moeilijk voor hem om weer rustig en kalm te worden.
  • Intense emoties ervaren: Jos is overweldigd door zijn emoties en heeft moeite om hiermee op een beheerste manier om te gaan.
  • Onvermogen om met emoties om te gaan: Jos worstelt duidelijk met het begrijpen en hanteren van zijn emoties in deze stressvolle situatie.
  • Moeite hebben om rationeel naar de situatie te kijken: de hoge emotionele reactiviteit van Jos beïnvloedt zijn vermogen om helder na te denken en de situatie rationeel te benaderen.

Professioneel reageren

De hypotheekadviseur kan als volgt op zowel een professionele als empathische manier reageren op de emotionele uitbarsting van Jos:

  • Blijf kalm en toon begrip: op de eerste plaats moet de adviseur vooral zelf kalm blijven en Jos laten weten dat zijn emoties begrijpelijk zijn. De adviseur kan het gevoel van Jos erkennen door bijvoorbeeld te zeggen: ik begrijp dat dit nieuws erg teleurstellend voor je is en dat je je gefrustreerd voelt.
  • Luister actief: geef Jos de ruimte om zijn gevoelens te uiten zonder onderbrekingen. Dit helpt hem om zich gehoord en begrepen te voelen. Vaak zakken de emoties dan wat af waarna Jos weer een normaal gesprek met de adviseur kan voeren over de situatie.
  • Gebruik een rustige toon: spreek op een rustige en kalmerende manier om de situatie te de-escaleren. Dit kan helpen om de emoties van Jos te verzachten. Stel dat de adviseur ook op een hoge toon en/of met luide stem zou reageren dan is de kans groot dat de emoties bij Jos verder oplaaien in plaats van afnemen.
  • Erken de situatie: herhaal wat Jos zegt om te laten zien dat je luistert en hem begrijpt. Bijvoorbeeld: ik hoor dat je erg teleurgesteld bent omdat de hypotheekaanvraag is afgewezen en de koop van jouw woning niet kan doorgaan. Dat kan ik me goed voorstellen.
  • Blijf professioneel: houd de communicatie professioneel en vermijd het persoonlijk op te vatten. Dit helpt om de situatie onder controle te houden.
  • Bied steun aan: laat Jos weten dat je er bent om hem te helpen en dat je samen naar mogelijke oplossingen kunt kijken. Geef Jos geen valse hoop maar kijk naar alternatieven als die er zijn. Dit kan helpen om een gevoel van hoop en steun te bieden.

Situatie de-escaleren

Met een greep uit deze reacties kan de hypotheekadviseur proberen om de situatie te de-escaleren en Jos te helpen om zijn emoties beter te begrijpen en te reguleren. Het tonen van empathie en begrip kan een groot verschil maken in hoe Jos de situatie ervaart en ermee omgaat.

De gekozen reactie kan in elke klantsituatie anders heel uitpakken. Er is geen vast recept hoe een adviseur ermee moet omgaan. Luister in dit soort situaties altijd goed naar je eigen gevoel over wat wel of niet een passende reactie naar de klant zou kunnen zijn.