Praktijkverhaal over beginnende dementie en financiële kwetsbaarheid. Over signaleren, naasten betrekken en zorgvuldig omgaan met handelingsbekwaamheid.
Het verlenen van financieel advies of coaching aan klanten met cognitieve stoornissen vraagt op menselijk niveau om een empathische en doordachte benadering.
Maar ook voor jouw eigen beroepsaansprakelijkheid kan dit gevolgen hebben wanneer je als financieel professional klanten helpt die niet handelingsbevoegd en/of handelingsbekwaam zijn.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
Empathie en extra alertheid van de financieel professional nodig bij klanten met (beginnende) mentale problemen
Mevrouw De Vries (74 jaar) kwam bij mij voor financieel advies. Ze had enkele betalingsachterstanden en was onzeker over haar financiële situatie. Tijdens ons gesprek merkte ik dat ze moeite had om zich details te herinneren en soms in de war leek over haar rekeningen. Ze gaf aan dat ze de laatste tijd steeds vaker vergat wanneer betalingen moesten worden gedaan en dat ze haar administratie moeilijk vond.
Tijdens ons eerste gesprek viel het me op dat mevrouw de Vries soms gedesoriënteerd raakte en moeite had om zich te concentreren wanneer ik haar vragen stelde. Ze gaf verschillende keren dezelfde antwoorden en leek onzeker over haar financiële keuzes. Dit waren voor mij duidelijke signalen dat er mogelijk cognitieve problemen speelden zoals geheugenverlies.
Ik besloot een vertrouwelijk gesprek met haar aan te gaan. Ik vroeg rustig naar haar financiële situatie en hoe ze haar financiën momenteel beheerde. Mevrouw De Vries vertelde dat ze het lastig vond om haar financiën goed te beheren. Ze maakte zich zorgen over de toekomst. Ik nam de tijd om naar haar zorgen te luisteren en stelde geruststellende vragen om een volledig beeld te krijgen.
Omdat mevrouw De Vries aangaf dat haar dochter vaak hielp met haar administratie stelde ik voor om haar dochter uit te nodigen voor een volgend gesprek. Haar dochter kende de situatie goed en zou mogelijk kunnen helpen bij het nemen van beslissingen. Mevrouw De Vries was hier blij mee en stemde ermee in.
Tijdens ons gesprek hield ik mijn taal eenvoudig en vermeed ik vakjargon. Ik gebruikte visuele hulpmiddelen zoals grafieken en schema’s om haar te laten zien hoe haar financiën ervoor stonden en hoe ze een eenvoudiger budget kon opstellen. Door de informatie stapsgewijs en visueel te presenteren leek mevrouw De Vries mijn uitleg beter te begrijpen.
Ik herhaalde regelmatig belangrijke informatie en vroeg of ze het begreep. We bespraken samen wat de volgende stappen zouden zijn en ik vroeg mevrouw De Vries na afloop om in haar eigen woorden samen te vatten wat we hadden besproken. Dit gaf haar de kans om vragen te stellen en zou voor mij een bevestiging zijn in hoeverre zij de situatie begreep.
Omdat ik vermoedde dat mevrouw De Vries mogelijk te maken had met beginnende dementie raadde ik haar ook aan om naar de huisarts te gaan. Via de huisarts kan zij in contact komen met een ouderenzorgspecialist of ggz-professional. Deze experts kunnen mevrouw De Vries verder begeleiden en mij van adviezen voorzien over hoe ik haar het beste kan helpen bij haar financiën.
Tot slot besprak ik met mevrouw De Vries en haar dochter of zij op dit moment nog in staat is om geheel zelfstandig beslissingen te nemen over haar financiën. Hoewel ze juridisch gezien nog volledig handelingsbekwaam was maakten haar vergeetachtigheid en verwarring dat het praktisch gezien eigenlijk niet meer verstandig was.
Gezien de cognitieve problemen van mevrouw De Vries stelde ik voor om na te denken over een leventestament en andere juridische bescherming zoals een volmacht of een beschermingsbewind. Zo blijven de financiële belangen van mevrouw De Vries ook gewaarborgd als haar mentale situatie nog verder zou verslechteren. Ik legde rustig uit wat deze mogelijkheden inhielden en hoe het mevrouw De Vries zou kunnen helpen. Haar dochter kon eventueel de rol van gevolmachtigde of bewindvoerster op zich nemen.
Een levenstestament geeft mevrouw de Vries de mogelijkheid om vooraf vast te leggen wie haar financiële en medische beslissingen nemen als zij door cognitieve problemen zoals dementie, niet meer in staat is om dat zelf te doen. Een levenstestament regelt zaken die spelen tijdens het leven van een persoon, niet na het overlijden. Voor het regelen van de uitvaart en verdeling van de bezittingen na overlijden is een regulier testament nodig.
Een levenstestament heeft niets te maken met het vermijden van een eigen bijdrage of belastingen maar draait puur om het regelen van de vertegenwoordiging van persoonlijke belangen. Door het opmaken van een leventestament, en het aanwijzen van één of meerdere gevolmachtigden, kan mevrouw de Vries voorkomen dat zij onder wettelijk beschermingsbewind, mentorschap of curatele wordt gesteld zodra zij zelf niet meer in staat is om zelf haar financiële en/of medische beslissingen te nemen.
Een levenstestament kan alleen worden opgesteld als mevrouw de Vries nog wilsbekwaam is. Dit wordt formeel vastgesteld door een onafhankelijke arts. Cognitieve problemen hoeven niet direct te betekenen dat een levenstestament niet meer mogelijk is. Het hangt af van de vaststelling van wilsbekwaamheid door de onafhankelijke arts.
Als financieel professional kun je mevrouw de Vries en haar dochter doorverwijzen naar de notaris. Naast een gesprek met mevrouw de Vries en haar dochter samen, zal de notaris vaak ook een gesprek voeren met mevrouw de Vries alleen. Zo kan de notaris bepalen of mevrouw de Vries niet onder druk van haar dochter handelt.
Om te kunnen bepalen of mevrouw de Vries nog in staat is om een leventestament op te maken, zal de notaris een onafhankelijke arts inschakelen die een medisch rapport opmaakt over haar algehele gesteldheid. Deze arts zal vervolgens een advies uitbrengen aan de notaris of mevrouw de Vries nog in een leventestament kan laten opmaken, ondanks haar verschijnselen van een beginnende dementie.
De kosten van een dergelijk medisch onderzoek bedragen ongeveer €400. De kosten voor het opstellen van een levenstestament variëren en liggen gemiddeld tussen de €300 en €600. Deze prijs kan afhankelijk zijn van de notaris, de complexiteit van het document en de regio waarin iemand woont. Het is raadzaam om bij verschillende notarissen een offerte op te vragen voor een precieze prijsindicatie.