Emotionele stress bij de aanblik van de blauwe envelop van de Belastingdienst veroorzaakt bij veel klanten een biologische reactie in het lichaam waarbij stresshormonen vrijkomen die het menselijke zenuwstelsel activeren en in opperste paraatheid brengen. Dit wordt arousal genoemd.
Arousal is een noodsignaal van ons lijf waarbij verschillende lichamelijke processen worden opgestart waarop we zelf geen invloed hebben. Zo wordt een mens supersnel in gereedheid gebracht om met levensbedreigende situaties om te gaan door te:
De lichamelijke reactie op stress bestaat uit twee fasen:
Door de eerste snelle reactie worden in het lichaam stoffen aangemaakt die zorgen voor verhoging van het bloedsuikergehalte en de stofwisseling. Hierdoor komt het lichaam in opperste staat van paraatheid en kan een mens snel handelen.
Vanuit de evolutie was deze eerste fase bedoeld om het vege lijf te redden. Bijvoorbeeld bij dreiging van natuurgeweld of een aanval van wilde dieren. In onze huidige relatief veilige leefomgeving heeft deze eerste fase zijn oorspronkelijke functie grotendeels verloren.
In de tweede langzamere weg worden stoffen aangemaakt die de eerste snelle reactie kalmeren. Hierdoor krijgt iemand weer meer controle om effectief en meer weloverwogen te handelen. Emotioneel intelligentie mensen proberen zoveel mogelijk te handelen vanuit deze positie.
De ervaring van stress in het lichaam en de psychische reactie op een stressvolle situatie komen niet altijd overeen. Zo kunnen mensen lichamelijk veel stress ervaren en toch kalm reageren.
Andersom zijn er ook mensen die ongemanierd hun emoties ventileren. Zelfs als er geen stressvolle situatie is. De manier waarop mensen omgaan met stress is dus sterk afhankelijk van iemands persoonlijkheid.
Jorrit komt na een lange werkdag thuis en ontdekt een blauwe envelop op de deurmat. Bij het openen van de brief leest hij dat hij maar liefst €3.983 aan inkomstenbelasting moet betalen. Deze onverwachte belastingaanslag komt als een schok.
De plotselinge geldstress veroorzaakt een onmiddellijke fysieke reactie bij Jorrit. Hij voelt zijn hart sneller kloppen en een knoop in zijn maag. Zijn ademhaling versnelt en hij begint te zweten.
Zijn handen trillen lichtjes terwijl hij de brief opnieuw leest. Hij hoopt dat hij zich heeft vergist want er staat niet genoeg geld op zijn rekening om de aanslag te kunnen betalen. De stress veroorzaakt een gevoel van paniek en overweldiging. Jorrit voelt zich misselijk en licht in zijn hoofd. Hij ploft neer op zijn loungebank en kan niet meer goed nadenken.
Na de eerste schok van de onverwachte belastingaanslag begint Jorrit's lichaam langzaam te kalmeren. Zijn lichaam maakt stoffen aan die zijn eerste snelle reactie temperen. Zijn hartslag vertraagt, zijn ademhaling wordt rustiger en de knoop in zijn maag begint te verdwijnen. Deze lichamelijke veranderingen helpen Jorrit om controle te krijgen over zijn emoties en gedachten.
Met hernieuwde kalmte kan Jorrit effectiever en meer weloverwogen handelen. Hij herinnert zich de technieken voor stressmanagement die hij eerder heeft geleerd. Hij legt de brief aan de kant en neemt eerst de tijd om een wandeling te maken. Hij weet dat zijn geest hierdoor verder zal kalmeren waardoor hij de situatie beter kan overzien.
Emotioneel intelligente mensen zoals Jorrit proberen zoveel mogelijk te handelen vanuit deze positie van kalmte en controle. Jorrit besluit om niet impulsief te reageren op de belastingaanslag maar in plaats daarvan een plan te maken. Hij neemt contact op met de belastingdienst om te informeren naar de mogelijkheden voor een betalingsregeling.
Door vanuit een positie van kalmte en controle te handelen kan Jorrit de stress van de onverwachte belastingaanslag beter beheersen en weloverwogen beslissingen nemen. Dit helpt niet alleen om de financiële situatie aan te pakken maar ook om zich fysiek weer beter te voelen.